Beş yıl önce sıfır kilometre olarak satın aldığı otomobili satışa çıkaran tüketici, alıcının yaptırdığı ekspertizde kaporta onarımı ve boya bulunduğunu öğrendi. Garanti süresi dolsa da ayıbın ağır kusur veya hileyle gizlendiği kanıtlanırsa tüketicinin hak araması mümkün olabilir.
Sıfır otomobilde gizlenen onarım ayıplı mal sayılabilir
Sıfır kilometre olarak satılan bir otomobilde teslimden önce yapılmış onarım veya boya bulunması, tek başına her dosyada aynı sonucu doğurmaz. Ancak bu işlem aracın değerini etkiliyor ve satış sırasında tüketiciye açıklanmıyorsa, sözleşmeye aykırılık gündeme gelebilir.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’a göre, kararlaştırılan modele uygun olmayan veya tüketicinin makul olarak beklediği özellikleri taşımayan ürünler ayıplı mal kabul edilebilir.
Buradaki belirleyici nokta, kaportadaki işlemin tüketiciden gizlenip gizlenmediğidir. Araçtaki onarım ve boya satış belgesinde, faturada veya teslim tutanağında açıkça belirtilmişse değerlendirme farklılaşır. Hiçbir bildirim yapılmadan aracın sıfır ve hasarsız olduğu izlenimiyle satılması ise tüketicinin iddiasını güçlendirebilir.
Garanti süresi ile zamanaşımı aynı şey değil
Ayıplı mallarda satıcının sorumluluğu, kanunda veya sözleşmede daha uzun bir süre belirlenmemişse teslim tarihinden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabi. Bu nedenle beş yıl sonra ortaya çıkan bir ayıpta ilk bakışta sürenin dolduğu düşünülebilir.
Ancak kanunda önemli bir istisna bulunuyor: Ayıp ağır kusur ya da hileyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmıyor.
Ticaret Bakanlığının tüketici uyuşmazlıklarına ilişkin rehberinde de beş yıl önce sıfır alınan otomobilde sonradan boya ve onarım tespit edilmesi örnek olarak ele alınıyor. Bakanlık, ayıbın ağır kusur veya hileyle gizlenmesi hâlinde tüketicinin 6502 sayılı Kanun’daki seçimlik haklardan yararlanabileceğini belirtiyor.
Dolayısıyla bayinin yalnızca “Garanti süresi bitti” demesi uyuşmazlığı kendiliğinden sona erdirmiyor. Bununla birlikte zamanaşımı istisnası da otomatik işlemiyor; onarımın teslimden önce bulunduğu ve tüketiciye açıklanmadığı somut delillerle ortaya konulmalı.
Beş yıl sonra ispat neden daha önemli?
Teslimden sonraki ilk altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde bulunduğu kabul ediliyor ve aksini ispatlama yükü satıcıya düşüyor. Aradan beş yıl geçtiğinde ise bu karineden yararlanılamadığı için teknik belgeler çok daha önemli hâle geliyor.
Alıcının yaptırdığı ekspertiz raporu iyi bir başlangıç olabilir. Ancak raporda yalnızca “boyalı” yazması yerine işlem gören parçaların, boya kalınlıklarının, onarımın niteliğinin ve varsa parça değişiminin ayrıntılı biçimde gösterilmesi tüketicinin elini güçlendirir. Uyuşmazlık yargıya taşınırsa ayrıca bilirkişi incelemesi yapılabilir.
Tüketicinin kullanabileceği dört seçimlik hak var
Ayıbın teslim sırasında bulunduğu ve gizlendiği ortaya konulabilirse tüketici, olayın koşullarına göre şu haklardan birini talep edebilir:
- Aracı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
- Aracı elinde tutup ayıp oranında bedel indirimi isteme,
- Aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım talep etme,
- İmkân bulunuyorsa aracın ayıpsız bir misliyle değiştirilmesini isteme.
Satıcı, tüketicinin tercih ettiği talebi yerine getirmekle yükümlü. Ücretsiz onarım ve ayıpsız misliyle değişim hakları üretici veya ithalatçıya karşı da yöneltilebilir. Ayrıca şartları oluşmuşsa uğranılan zararın tazmini de talep edilebilir. Ticaret Bakanlığının ayıplı mallara ilişkin bilgilendirmesinde bu hakların kapsamı ayrıntılı şekilde açıklanıyor.
Ancak aracın yaşı, kullanım süresi, onarımın boyutu ve talebin orantılı olup olmadığı her dosyada ayrı değerlendirilir. Bu nedenle beş yıl kullanılmış bir otomobil için seçilen hakkın kesin olarak kabul edileceği söylenemez.
Başvurmadan önce bu belgeler toplanmalı
Tüketicinin öncelikle ayrıntılı ve tarihli bir ekspertiz raporu alması gerekiyor. Satış faturası, sipariş formu, aracın sıfır olduğuna ilişkin ilan veya tanıtımlar, teslim tutanağı, servis kayıtları, fotoğraflar ve firma ile yapılan yazışmalar da saklanmalı.
Ardından talep, aracı satan bayiye yazılı olarak iletilmeli. Başvuruda yalnızca şikâyet anlatılmamalı; bedel indirimi, sözleşmeden dönme veya diğer seçimlik haklardan hangisinin istendiği açıkça belirtilmeli.
Araç henüz satılmadıysa deliller toplanmadan kaportada yeni bir işlem yaptırılmaması yerinde olur. Satış gerçekleştirilecekse tespit edilen boya ve onarım bilgisi yeni alıcıya mutlaka yazılı olarak açıklanmalı.
Hakem heyeti mi, tüketici mahkemesi mi?
Başvurulacak yer, talep edilen tutara göre belirleniyor. 2026 yılında değeri 186 bin TL’nin altında bulunan uyuşmazlıklar için il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvurulabiliyor. Başvuru, e-Devlet üzerinden Tüketici Bilgi Sistemi aracılığıyla da yapılabiliyor.
186 bin TL ve üzerindeki uyuşmazlıklarda ise tüketici hakem heyeti görevli değil. Bu durumda genel olarak önce dava şartı arabuluculuğa, anlaşma sağlanamaması hâlinde tüketici mahkemesine başvurulması gerekiyor. Ticaret Bakanlığının 2026 yılı başvuru sınırlarına ilişkin açıklaması bu ayrımı açıkça ortaya koyuyor.
Bir bakışta belirleyici noktalar
Ayıplı mal sorumluluğunda genel zamanaşımı süresi iki yıldır.
Garanti süresinin dolması, tek başına bütün hakların sona erdiği anlamına gelmez.
Ayıp ağır kusur veya hileyle gizlenmişse zamanaşımı hükümleri uygulanmayabilir.
Beş yıl sonra yapılacak başvuruda ayrıntılı ekspertiz raporu ve diğer belgeler büyük önem taşır.
Tüketicinin dört seçimlik hakkı bulunur ancak hangi talebin kabul edileceği dosyanın koşullarına göre belirlenir.
Araç elden çıkarılmadan ve kaportada yeni bir işlem yaptırılmadan önce delillerin toplanması, tüketicinin başvuru sürecindeki konumunu güçlendirecektir.
