“Bu Ülkede Herkes Tüketici”: Bakanlık Kurulsun, Okullara Ders Konulsun

Tüketiciler Birliği Genel Başkan Yardımcısı Umut Karademir, Türkiye’de tüketici haklarının daha güçlü bir yapıyla ele alınması gerektiğini belirterek “Tüketici Bakanlığı” önerisinde bulundu. Karademir, tüketici bilincinin çocuk yaşta kazandırılması için okullara tüketici dersi konulması gerektiğini söyledi.

85 milyonu ilgilendiren öneri: Tüketici Bakanlığı kurulmalı mı?

Türkiye’de her meslek, her kurum ve her toplumsal kesim ayrı ayrı temsil edilirken, toplumun tamamını kapsayan tüketici kimliğinin hâlâ genel müdürlük düzeyinde ele alınması yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi.

Tüketici hakları bugün Ticaret Bakanlığı çatısı altında, Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü üzerinden yürütülüyor.

Ancak Tüketiciler Birliği Genel Başkan Yardımcısı Umut Karademir’e göre mesele artık yalnızca bir genel müdürlük düzeyinde ele alınamayacak kadar geniş.

Karademir, tüketici haklarının sadece iade, garanti ya da ayıplı mal başlıklarından ibaret olmadığını belirterek, “Bu ülkede 85 milyona yakın insanın tamamı aynı zamanda tüketici. Tüketici meselesi aile bütçesinden gıdaya, dijital aboneliklerden bankacılığa, reklamlardan israfa kadar hayatın tamamına temas ediyor” dedi.

“Tüketici politikası daha güçlü bir yapıya kavuşmalı”

Karademir’e göre Türkiye’de tüketici politikalarının kurumsal ağırlığı yeniden tartışılmalı.

Bugün Ticaret Bakanlığı hem ticari hayatı düzenleyen hem de tüketicinin korunmasına ilişkin görevleri yürüten bir yapıya sahip. Karademir, bu durumun tüketici politikaları açısından daha bağımsız ve daha güçlü bir model ihtiyacını gündeme getirdiğini söyledi.

Karademir, önerisini şu sözlerle anlattı:

“Esnaf da değerli, üretici de değerli, eğitimciler de değerli. Bu alanların her biri devlet yapısı içinde güçlü karşılık buluyor. Ancak tüketici dediğimiz kesim, toplumun yalnızca bir bölümünü değil tamamını kapsıyor. Bu ülkede Cumhurbaşkanı da tüketici, milletvekilleri de tüketici, yönetenler de tüketici, işçiler de tüketici, memurlar da tüketici. Üretici kendi hayatında tüketici, esnaf da dükkânından çıktığında tüketici. Kısacası bu ülkede herkes tüketici.”

Karademir, tüketici haklarının bu nedenle yalnızca genel müdürlük düzeyinde ele alınmaması gerektiğini belirterek şöyle devam etti:

“Vatandaşın sofrası, cebi, sağlığı, güvenliği ve aile ekonomisi doğrudan tüketici politikalarıyla ilgilidir. Bu kadar geniş bir alanın daha bağımsız, daha görünür ve daha güçlü bir kurumsal yapıyla temsil edilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Mesele yeni bir makam oluşturmak değil; tüketici hakkını devletin merkezî gündemlerinden biri haline getirmektir.”

“Tüketici hakkı yalnızca alışverişten ibaret değil”

Karademir, tüketici haklarının çoğu zaman dar bir alana sıkıştırıldığını belirtti.

Oysa günlük yaşamda alınan her kararın bir tüketici davranışı olduğunu vurgulayan Karademir, bilinçsiz tüketimin sadece bireyi değil, ülke ekonomisini de etkilediğini söyledi.

“Bir vatandaşın alışverişe listeyle çıkması, gereksiz harcamadan kaçınması, israfı azaltması, dijital abonelik tuzaklarını fark etmesi, haksız banka ücretine itiraz edebilmesi ve etiket okumayı öğrenmesi tüketici bilincidir. Bu konu yalnızca para meselesi değil, aynı zamanda eğitim ve kültür meselesidir.”

Tüketici Bakanlığı önerisi neden tartışılıyor?

Karademir’in önerisine göre Türkiye’de tüketici alanı artık başlı başına bir kamu politikası olarak ele alınmalı.

Gıda güvenliği, e-ticaret, sosyal medya reklamları, abonelik sözleşmeleri, banka ücretleri, garanti süreçleri, sahte yetkili servisler, fiyat etiketleri, taksitli satışlar ve dijital dolandırıcılıklar tüketicinin her gün karşılaştığı sorunlar arasında yer alıyor.

Bu kadar geniş bir alanın yalnızca şikâyet geldikten sonra çözülmeye çalışılması yeterli görülmüyor.

Karademir’e göre yeni dönemde tüketici politikası “şikâyet çözme” anlayışının ötesine geçmeli. Önleyici denetim, eğitim, erken uyarı sistemi, çocuklara yönelik bilinçlendirme ve hızlı başvuru mekanizmaları aynı çatı altında daha güçlü biçimde planlanmalı.

“Okullara tüketici bilinci dersi konulmalı”

Karademir’in ikinci önerisi ise eğitim alanına yönelik.

Tüketici bilincinin yetişkinlikte değil, çocukluk çağında kazandırılması gerektiğini söyleyen Karademir, okullarda tüketici bilinci dersinin müfredata alınması gerektiğini ifade etti.

Karademir, dersin yalnızca “hak arama” başlığıyla sınırlı kalmaması gerektiğini belirtti.

“Çocuklarımıza sadece matematik, fen, tarih öğretmek yetmez. Para yönetimini, israf etmemeyi, reklamların nasıl çalıştığını, internetten alışverişte nelere dikkat edileceğini, bir ürünün etiketinin nasıl okunacağını da öğretmemiz gerekiyor. Çünkü bilinçli tüketici, aynı zamanda bilinçli vatandaştır.”

Dersin içinde hangi konular olmalı?

Karademir’e göre okullarda verilecek tüketici bilinci dersinde günlük hayatta karşılığı olan başlıklar yer almalı.

Bu ders kapsamında öğrenciler; ihtiyaç ve istek ayrımını, alışveriş listesi hazırlamayı, aile bütçesine katkı sağlamayı, gıda etiketi okumayı, garanti belgesinin önemini, cayma hakkını, ayıplı mal durumunda başvuru yollarını ve dijital güvenliği öğrenebilir.

Sosyal medya reklamları da ayrı bir başlık olarak ele alınmalı.

Çünkü çocuklar ve gençler artık reklamla yalnızca televizyonda karşılaşmıyor. Sosyal medya, oyun içi satın almalar, fenomen tanıtımları ve dijital platform abonelikleri yeni nesil tüketici riskleri arasında yer alıyor.

Aile bütçesi ve israf da ders konusu olmalı

Karademir, tüketici bilinci dersinin sadece hukuki haklar üzerinden anlatılmasının eksik kalacağını söyledi.

Ona göre tüketici eğitimi aynı zamanda aile ekonomisi eğitimi olmalı.

“Bir çocuk alışverişte ihtiyaç ile istek arasındaki farkı öğrenirse, ileride kredi kartı borcuyla boğuşma ihtimali azalır. İsrafın ne olduğunu anlarsa, sadece kendi cebini değil ülkenin kaynaklarını da korur. Tüketici bilinci dediğimiz şey tam olarak budur.”

Hak aramayı bilen vatandaş yük değil, güvencedir

Tüketici hakları alanında en büyük sorunlardan biri, vatandaşın hakkını bilmemesi.

Birçok kişi garanti, iade, cayma hakkı, ayıplı hizmet, mesafeli satış veya abonelik iptali gibi konularda nereye başvuracağını bilmiyor. Bu bilgisizlik çoğu zaman haksız uygulamaların devam etmesine neden oluyor.

Karademir’e göre hak arama kültürü küçük yaşta öğretilirse hem vatandaş güçlenir hem de piyasada daha sağlıklı bir denge oluşur.

“Bilinçli tüketici işletmenin düşmanı değildir. Tam tersine dürüst işletmenin en büyük güvencesidir. Hakkını bilen tüketici, haksız rekabeti de azaltır. Kurallara uyan esnafı ve firmayı koruyan şeylerden biri de bilinçli tüketicidir.”

Yeni model ne sağlayabilir?

Tüketici Bakanlığı ya da benzeri güçlü bir yapı kurulması halinde, tüketici politikalarının daha bütüncül ele alınabileceği belirtiliyor.

Bu modelde tüketici şikâyetleri, piyasa denetimleri, dijital tüketici güvenliği, tüketici eğitimi, reklam denetimi ve hakem heyeti süreçleri daha görünür bir kamu politikası haline getirilebilir.

Karademir’e göre mesele yeni bir tabela açmak değil.

Asıl konu, tüketici hakkını devletin merkezî gündemlerinden biri haline getirmek.

“Tüketici meselesi tali bir başlık gibi görülmemeli. Bugün herkes tüketici. Emekli de tüketici, öğrenci de tüketici, işçi de tüketici, memur da tüketici, esnaf da evine döndüğünde tüketici. Bu kadar geniş bir alanın daha güçlü temsil edilmesi gerektiğini düşünüyoruz.”

Okurun Aklında Kalması Gerekenler

Türkiye’de tüketici hakları bugün Ticaret Bakanlığı bünyesinde yürütülüyor.

Tüketiciler Birliği Genel Başkan Yardımcısı Umut Karademir ise tüketici politikalarının daha güçlü ve bağımsız bir yapıyla ele alınması gerektiğini savunuyor.

Karademir’in önerisi iki başlıktan oluşuyor: Tüketici Bakanlığı tartışmasının başlatılması ve okullara tüketici bilinci dersi konulması.

Bu dersin içinde bilinçli alışveriş, israfla mücadele, reklam okuryazarlığı, gıda etiketi okuma, dijital abonelikler, garanti, iade ve hak arama yolları gibi konuların yer alması öneriliyor.

Rakamın Anlattığı Mesele

Türkiye’de yaklaşık 85 milyon insanın tamamı günlük hayatında tüketici konumunda.

Bu nedenle tüketici politikaları yalnızca alışveriş uyuşmazlıklarıyla sınırlı değil. Aile bütçesi, çocukların dijital güvenliği, gıda alışverişi, bankacılık işlemleri, fatura ve abonelikler, konut, ulaşım ve sağlık harcamaları da bu başlığın içinde yer alıyor.

Karademir’e göre asıl soru şu:

“Bu kadar geniş bir alan hâlâ genel müdürlük düzeyinde mi kalmalı, yoksa tüketici hakkı daha güçlü bir kurumsal yapıyla mı temsil edilmeli?”

Son Söz

Tüketici hakları artık yalnızca sorun yaşandıktan sonra hatırlanan bir alan değil; çocukluktan başlayan eğitimle, güçlü kurumsal yapıyla ve bilinçli vatandaşla desteklenmesi gereken temel bir kamu politikasıdır.