Tüketicilerin en çok mağdur olduğu konuların başında gelen “ayıplı mal” krizinde, kanun net bir sınır çiziyor: Satın alınan bir ürünün teslim tarihinden itibaren ilk 6 ay içinde arıza yapması durumunda, ispat yükümlülüğü tamamen satıcıya geçiyor.
AYIPLI MALDA İSPAT YÜKÜ: TÜKETİCİNİN HAKLARI NELER?
Türkiye’de perakende ve e-ticaret sektöründe en sık karşılaşılan sorunlardan biri olan ayıplı mallar, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında sıkı kurallara bağlanmış durumda. Vatandaşların çoğu, bozulan bir ürün için doğrudan servis yollarına düşse de aslında yasal süreç tüketicinin lehine işliyor.
Kanun’un 10. maddesine göre, teslim tarihinden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim anında var olduğu kabul ediliyor. Bu durum, tüketicinin “ben bozmadım, zaten bozuktu” diye ispat çabasına girmesine gerek kalmadığı anlamına geliyor.
İspat Yükü Artık Satıcının Omuzlarında
Bir telefon, beyaz eşya ya da ayakkabı fark etmeksizin; ürün ilk 6 ay içinde kusur gösterirse sorumluluk satıcıya aittir. Satıcı, arızanın kullanıcı kaynaklı olduğunu somut delillerle ispatlayamazsa, tüketicinin seçimlik haklarını yerine getirmekle yükümlüdür.
Piyasada sıkça karşılaşılan “servis raporu olmadan işlem yapamayız” veya “kullanıcı hatası diyerek dosyayı kapatma” girişimleri, bu kanun maddesi karşısında hukuki geçerliliğini yitiriyor. Tüketicinin herhangi bir bilirkişi ücreti ödeme zorunluluğu da bulunmuyor.
Tüketicinin Seçimlik Hakları Nelerdir?
Ürünün ayıplı olduğu anlaşıldığında tüketici şu dört haktan birini kullanabilir:
-
Sözleşmeden dönme (Bedel iadesi),
-
Ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
-
Ücretsiz onarım talep etme,
-
Satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme.
Tüketici Hakem Heyeti Başvurusu Nasıl Yapılır?
Eğer satıcı sorumluluktan kaçıyorsa, tüketicilerin Tüketici Hakem Heyeti e-devlet başvurusu üzerinden haklarını aramaları en etkili yoldur. Başvuru sırasında faturayı ve varsa ayıba dair görselleri sisteme yüklemek, süreci hızlandıran en önemli unsurdur.
Özellikle yüksek enflasyonist ortamda, ürünün aynısıyla değişimi (misli ile değişim) hakkı, tüketicinin ekonomik kaybını önleyen en kritik maddedir. Satıcılar stokta ürün yok bahanesine sığınsa dahi, yargı kararları ürünün güncel muadiliyle değişimini öngörmektedir.
Siz de satın aldığınız üründe sorun yaşıyorsanız, “kullanıcı hatası” suçlamasını kabul etmeden önce 6 aylık yasal karine hakkınızı hatırlatın ve hakkınızı aramaktan çekinmeyin.
Editörün Notu: “Kullanıcı Hatası” Masalına İnanmayın
Hepimizin başına en az bir kere gelmiştir: Binbir hevesle, belki aylar süren birikimle bir telefon veya beyaz eşya alıyoruz. Aradan üç-beş ay geçmeden ürün arıza veriyor. Servise veya mağazaya gittiğimizde ise o ezberlenmiş, adeta otomatikleşmiş cevabı alıyoruz: “Maalesef beyefendi/hanımefendi, bu kullanıcı hatası!”
İşte bu noktada Dijital Karakol olarak araya girmek istedik. Çünkü bu “kullanıcı hatası” cevabı çoğu zaman bir çözüm değil, sorumluluktan kaçma yöntemi. Kanun aslında çok net bir şey söylüyor ama satıcılar bunu duymamızı pek istemiyor. Ürünü aldığınız ilk 6 ay içinde bir sorun çıkarsa, o sorunun sizden kaynaklandığını ispatlamak sizin değil, satıcının görevi. Yani “sen bozdun” diyebilmeleri için bunu teknik ve hukuki olarak ispatlamaları şart.
Bu haberi hazırlarken amacımız sadece bir kanun maddesini hatırlatmak değil, sizi o servis kapılarında boynu bükük bırakmamaktı. Cebimizden kuruş kuruş çıkan paranın, hatalı üretim yapan dev firmaların kasasında kalmasına razı gelmiyoruz. Dijital Karakol’da reklam göremezsiniz, “tık” peşinde koştuğumuzu da göremezsiniz. Bizim derdimiz, haksızlığa uğradığınızda elinizde sağlam bir dayanak olması.
Eğer bir mağaza size “ispat et” diyorsa, siz de onlara bu haberi ve 6502 Sayılı Kanun’un 10. maddesini gösterin. Hak aramak bazen yorucu olabilir ama emin olun, sustuğumuz her haksızlık bir sonrakinin kapısını aralıyor.
Hakkınızı bilmek en büyük gücünüzdür, biz de o gücü size hatırlatmak için buradayız.
