Sosyal medya platformlarında kayıt dışı satış yapan hesapların yarattığı Instagram alışveriş mağduriyeti hızla artarken, Ticaret Bakanlığı’nın başvuru sistemindeki ‘vergi numarası’ zorunluluğu tüketicinin yasal hakkını aramasını engelliyor. Faturasız ürün gönderen satıcılar, sistemdeki bu bürokratik boşluktan faydalanarak cezasız kalıyor.
Sosyal ağlar üzerinden yapılan alışverişlerde dolandırıcılık vakaları tırmanmaya devam ediyor. Instagram veya benzeri platformlardan sipariş verip kusurlu ya da farklı ürün teslim alan tüketiciler, paralarını geri almak için Tüketici Hakem Heyetleri’ne (THH) başvurduklarında teknik bir engelle karşılaşıyor. Ticaret Bakanlığı’na ait başvuru sistemi, şikayet edilecek satıcının vergi numarasını zorunlu kılıyor. Kayıt dışı faaliyet gösteren ve fatura kesmeyen satıcıların vergi numarası bilinmediği için mağdurlar sisteme kayıt dahi açamıyor.
Tüketiciler Birliği’nden Sistem Testi
Sorunun boyutlarını sahada inceleyen Tüketiciler Birliği Genel Başkan Vekili Nesih Tanrıverdi, bizzat bir sipariş vererek sistemdeki tıkanıklığı ortaya koydu. Instagram üzerinde yalnızca bir WhatsApp iletişim numarası bulunan hesaptan kapıda ödeme seçeneğiyle kıyafet siparişi veren Tanrıverdi, kargonun teslimatı sonrasında paketten siparişle ilgisiz ve ayıplı bir ürün çıktığını tespit etti.
Kargo Firmalarının KVKK Kalkanı
İade süreci için tahsilatı yapan kargo firmasıyla iletişime geçen Tanrıverdi, ödenen 1500 TL’nin satıcı hesabına anında aktarıldığı yanıtını aldı. Yasal süreç başlatmak adına satıcının resmi iletişim bilgilerini talep ettiğinde ise kargo şirketi, Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nu (KVKK) gerekçe göstererek bilgileri vermeyi reddetti. Kargo firmasını, satıcıya aracılık ettikleri için doğrudan sorumlu tutacağı uyarısında bulunan Tanrıverdi, ancak bu baskı sonucunda satıcının adres bilgilerine ulaşabildi.
Hakem Heyeti’nde ‘Vergi Numarası’ Çıkmazı
Gerekli bilgileri toplayıp Tüketici Hakem Heyeti‘ne giden Tanrıverdi, burada başvuru sisteminin altyapısından kaynaklanan asıl engelle yüzleşti. Yetkililer, WhatsApp görüşmelerinin tek başına geçerli bir delil sayılmadığını ve asıl önemlisi satıcının vergi numarası girilmeden dijital altyapının başvuruyu onaylamadığını bildirdi.
Bu bürokratik şart, fatura düzenlemeyen şahıs veya paravan şirketlerin yasal boşluktan faydalanarak tüketicileri mağdur etmesine yasal bir koruma kalkanı sağlıyor. Tüketici yüzde yüz haklı olsa da, karşısında resmi kayıtlı bir muhatap bulamadığı an devletin hak arama mekanizması kilitleniyor.
Tüketiciler Ne Yapmalı? Yasal Haklar ve Önlemler
Artan sosyal medya dolandırıcılıklarına karşı tüketicilerin alışveriş reflekslerini değiştirmesi gerekiyor. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği uyarınca tüketicinin teslimattan itibaren 14 gün koşulsuz cayma hakkı bulunuyor. Ancak karşıda resmi bir satıcı yoksa bu hakkın kullanımı imkansızlaşıyor.
- Faturasız Teslimat Almayın: Kapıda ödeme yaparken kargo görevlisinden paketin üzerindeki veya içindeki resmi faturayı göstermesini isteyin. Gönderici kısmında sadece bir şahıs adı yazan veya e-arşiv faturası olmayan ürünleri teslim almadan iade edin.
- KVKK İtirazı: Satış işlemlerinde tüketici mağduriyeti yaşandığında, aracı kargo veya kurye şirketlerinin satıcı kimliğini KVKK bahanesiyle gizlemesi hukuka aykırıdır. Bu tür durumlarda doğrudan aracı kurumu da şikayet dosyasına ekleyebilirsiniz.
- Kurumsal İletişim: Sadece WhatsApp veya Instagram DM üzerinden iletişim kuran, açık adresi ve Mersis numarası bulunmayan satıcılardan uzak durun.
Tüketicinin önündeki bu bariyerin kalkması için Ticaret Bakanlığı’nın başvuru sistemini güncelleyerek, kayıt dışı satıcıları kargo firmaları üzerinden tespit edecek yeni bir denetim mekanizmasını acilen devreye alması gerekiyor.
