Haberde Öne Çıkanlar
- Kısa sürede arızalanan bir üründe tüketici, ücretsiz onarımı kabul etmek zorunda değil.
- Ayıplı malda para iadesi, ayıpsız ürünle değişim, bedel indirimi veya ücretsiz onarım haklarından biri seçilebilir.
- Satıcı, yasal şartların oluşması hâlinde tüketicinin tercih ettiği seçimlik hakkı yerine getirmekle yükümlüdür.
- Ayıplı mala ilişkin sorumluluk süresi, kural olarak ürünün teslim edildiği tarihten itibaren iki yıldır.
Satın aldığı ürün kısa süre içinde arızalanan tüketici, ücretsiz onarımı kabul etmek zorunda değil. Teslim tarihinden itibaren iki yıllık süre içinde şartları oluşmuşsa değişim, para iadesi, bedel indirimi veya ücretsiz onarım haklarından biri seçilebilir.
Satın alınan telefon, televizyon, beyaz eşya, mobilya veya başka bir ürün kısa süre içinde arızalandığında firmalar genellikle tüketiciyi yetkili servise yönlendiriyor. Ancak ürünün ayıplı olduğunun anlaşılması hâlinde ücretsiz onarım, tüketiciye sunulan tek seçenek değil.
6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, ayıplı mal karşısında tüketiciye dört farklı seçimlik hak tanıyor. Tüketici, olayın şartlarına göre bunlardan birini tercih edebiliyor.
Onarım yerine değişim veya para iadesi istenebilir
Bir ürünün sözleşmede belirtilen özellikleri taşımaması, reklam veya tanıtımda vaat edilen niteliklere sahip olmaması ya da kendisinden beklenen faydayı sağlamaması ayıplı mal kapsamında değerlendirilebilir.
Böyle bir durumda tüketici şu haklardan birini kullanabilir:
Ürünü iade ederek ödediği bedelin geri verilmesini isteme,
Ürünü ayıpsız bir yenisiyle değiştirme,
Ürünü elinde tutarak ayıp oranında indirim talep etme,
Bütün masrafları karşı tarafa ait olmak üzere ücretsiz onarım isteme.
Satıcı, kural olarak tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlü. Ancak değişim veya ücretsiz onarımın satıcı açısından orantısız güçlük oluşturduğu durumlarda tüketici, para iadesi veya ayıp oranında indirim haklarından birine yönelebilir.
Firma tüketiciyi doğrudan onarıma zorlayamaz
Uygulamada bazı firmalar, “Önce servise gönderilmesi gerekiyor” veya “Değişim için birkaç kez arızalanması şart” şeklinde açıklamalar yapabiliyor. Oysa ürünün ayıplı olması hâlinde tüketicinin doğrudan seçimlik haklarından birini kullanması mümkündür.
Ürünün teknik olarak incelenmesi gerekebilir. Ancak bu inceleme, tüketicinin baştan ücretsiz onarımı kabul ettiği anlamına gelmez.
Tüketici değişim veya bedel iadesi istiyorsa talebini açık biçimde belirtmeli; ürün servis tarafından teslim alınırken düzenlenen belgeye de “ücretsiz onarım” yerine tercih ettiği hakkı yazdırmalıdır. Ticaret Bakanlığı da talebin servis teslim belgesine kaydedilmesinin ispat açısından önem taşıdığını belirtiyor.
Servis belgesindeki ifadeye dikkat
Ürün değişim talebiyle teslim edildiği hâlde servis belgesine yalnızca “onarım talebi” yazılması, daha sonra uyuşmazlık yaşanmasına neden olabilir.
Bu nedenle belge imzalanmadan önce talep bölümünün kontrol edilmesi gerekiyor. “Ayıpsız misliyle değişim talep ediyorum” veya “sözleşmeden dönerek bedel iadesi talep ediyorum” şeklinde açık bir ifade kullanılması tüketicinin elini güçlendirebilir.
İlk altı ayda ispat yükü satıcıda
Arıza, ürünün tesliminden itibaren ilk altı ay içinde ortaya çıkmışsa ayıbın teslim tarihinde var olduğu kabul edilir. Bu durumda ürünün ayıplı olmadığını ispatlama yükü satıcıya aittir.
Ancak ürünün veya arızanın niteliğinin bu kabulle bağdaşmadığı durumlar istisna oluşturabilir. Örneğin kullanıcı kaynaklı darbe, sıvı teması veya yanlış kullanım iddiaları teknik inceleme konusu olabilir.
İki yıllık süre teslim tarihinde başlıyor
Ayıplı maldan doğan sorumluluk, başka bir kanunda veya sözleşmede daha uzun süre belirlenmemişse ürünün tüketiciye teslim edildiği tarihten itibaren iki yıllık zamanaşımına tabi.
İkinci el ürün satışlarında bu süre kural olarak bir yıldan az olamıyor. Ayıbın ağır kusur veya hileyle gizlenmesi hâlinde ise zamanaşımı hükümleri uygulanmıyor.
Tüketicinin önündeki dört seçenek
Para iadesi: Tüketici ürünü geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönebilir ve ödediği bedeli isteyebilir.
Değişim: İmkân bulunması hâlinde ürünün ayıpsız bir misliyle değiştirilmesi talep edilebilir.
Bedel indirimi: Tüketici ürünü kullanmaya devam ederek ayıp oranında indirim isteyebilir.
Ücretsiz onarım: Onarım için gerekli işçilik, parça, kargo ve benzeri masraflar tüketiciden talep edilemez.
Sözleşmeden dönme veya bedel indirimi tercih edildiğinde ödenen bedelin tamamının ya da indirim tutarının geciktirilmeden tüketiciye iade edilmesi gerekiyor. Seçimlik hakkın kullanılması nedeniyle oluşan masraflar da tüketiciye yüklenemiyor.
Talep reddedilirse hangi yol izlenebilir?
Tüketici öncelikle talebini satıcıya yazılı olarak iletmeli; fatura, servis formu, yazışmalar, fotoğraflar ve arızayı gösteren diğer belgeleri saklamalıdır.
Firma talebi reddederse uyuşmazlığın değerine göre tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine başvuru değerlendirilebilir. Başvuru sırasında tüketicinin hangi seçimlik hakkı talep ettiğini açıkça belirtmesi gerekir.
Yeni alınan bir ürünün arızalanması hâlinde servis süreci tek yol değildir; şartları oluşan tüketici, kendisine tanınan dört haktan uygun olanını tercih edebilir.
