Önce ayıplı malın ne demek olduğuna açıklık getirmemiz lazım. Çünkü yaygın kanaatin aksine ayıp tanımı; arıza yapan, kırık, dökük ya da eksik yanı olan malları içermekle kalmıyor, farklı birçok yönü ile de mallar ayıplı hale geliyor. Tarifini yapmak, hangi hususlarda malın ayıplı hale geldiğini açıklığa kavuşturmak lazım.
Ayıplı Mal Nedir?
a.
Tüketiciye teslim anında taraflarca kararlaştırılmış örnek ya da modele uygun olmayan mallar “ayıplı mal”dır.
Buradaki “kararlaştırılmış” sözcüğü, “sözleşmede yer alma” şeklinde de anlaşılabilir. Ancak dikkat edilirse yasa maddesine göre “sözleşmede yer alma” şartı aranmamıştır. Bu nedenle ortada bir sözleşme bulunmayan ya da sözleşme bulunsa dahi sözleşmede yer almayan, ancak bir şekilde kararlaştırıldığı ya da üzerinde anlaşmaya varıldığı anlaşılan hususlar malda bulunmuyorsa, bu mal ayıplı mal gibi işlem görecektir.
b.
Objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımayan mallar “ayıplı mal”dır.
Tanıma göre, üzerinde karara varılmamış olsa bile malda bulunması gerektiği konusunda kuşku bulunmayan bir hususiyet ya da satın almayı etkilediği düşünülen bir özellik eksik ise, şayet mal bu özellikleri barındırmıyorsa bu malın ayıplı mal olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Ayrıca Aşağıdaki Şartları Taşıyan Mallar da “Ayıplı Mal” Olarak Kabul Edilmiştir
c.
Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden herhangi birini taşımayan mallar.
Bu bentteki tanıma göre satıcının iradesinden bağımsız olarak imalatçı ya da ithalatçı tarafından gerek malın yanında yazılı olarak sunulan, gerekse reklam ve ilan yolu ile tüketiciye duyurulan hususiyetler, malın ayrılmaz bir parçası hâline gelmektedir. Tüketiciye yukarıdaki yollardan biri ile bildirilen hususiyetlerden herhangi biri eksik ise bu mal ayıplı mal olarak kabul edilecektir.
d.
Satıcı tarafından bildirilen özellikleri taşımayan mallar.
Bazı özellikler vardır ki bunların eksikliği malı ayıplı hâle getirmez. Ancak eğer satıcı, imalatçı/ithalatçıdan bağımsız bir şekilde de olsa malda bazı özelliklerin bulunduğunu beyan etmişse, bu özellikler de malın mütemmim cüzü hâline gelir ve bu özelliğin malda bulunmaması malı ayıplı hâle getirir.
Örneklendirmek gerekirse; saatlerin tümü fosforlu değildir ve herhangi bir saatin fosforlu olmaması o saati ayıplı hâle getirmez. Ancak satıcı, saatin fosforlu olduğuna dair bir beyanda bulunmuşsa ve eğer tüketiciye satılan saat fosforlu değilse, bu saat ayıplı mal olarak kabul edilecektir.
e.
Teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan mallar.
Teknik Düzenleme’nin tanımı, 7223 Sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu’nda yapılmıştır:
“Teknik Düzenleme: İdari hükümler de dâhil olmak üzere, ürünün niteliğini, işleme veya üretim yöntemlerini veya bunlarla ilgili terminoloji, sembol, ambalajlama, işaretleme, etiketleme veya uygunluk değerlendirme işlemlerini tek tek veya birkaçını ele alarak belirleyen uyulması zorunlu mevzuat.”
Yasa koyucu, “teknik düzenlemeye aykırı” ifadesi yerine bilinçli olarak “teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan mallar da ayıplı mal olarak kabul edilir” yaklaşımını benimsemiştir.
f.
Muadili olan diğer malların kullanım amacını karşılamayan mallar.
Tüketiciler malı satın alırken, satın aldıkları maldan ziyade benzeri malların kullanım amacına bakarak malı satın alabilirler. İşin doğası gereği, tüketici tarafından satın alınan bir mal, muadili malların gösterdiği performansa benzer bir performans göstermelidir.
Örneğin motorlu araç satın alan bir tüketici, bu aracı normal şartlar altında sorunsuz kullanabilmelidir.
Seçimlik Haklar
Ayıplı bir malı satın almış bir tüketici, malın ayıplı olduğunu anladığı anda dört seçimlik hakka sahip olur.
Tüketici;
a) Satılanı geri vermeye hazır olduğunu bildirerek sözleşmeden dönme,
b) Satılanı alıkoyup ayıp oranında satış bedelinden indirim isteme,
c) Aşırı bir masraf gerektirmediği takdirde, bütün masrafları satıcıya ait olmak üzere satılanın ücretsiz onarılmasını isteme,
ç) İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme
seçimlik haklarından birini kullanabilir.
Satıcı, tüketicinin tercih ettiği bu talebi yerine getirmekle yükümlüdür
