Tüketici Yasası İşlemiyor

Yeni Bir Paradigmaya İhtiyaç Var

Çözüm: Tüketicinin Tam Tazmini

Tüketici hukukunun temel kaynağı olan 6502 sayılı Kanun, yeni bir paradigma temelinde yeniden yapılandırılmalıdır.

Mer’i yasaya baktığımızda, tüketici uyuşmazlıklarına daha çok palyatif çözümler sunulduğunu ya da uygulamanın bu şekle dönüşmüş olduğunu görüyoruz. Uygulamadaki yaklaşım, sorunun kökten çözümüne hizmet etmemekte; şikâyette bulunan tüketicinin mağduriyetini yalnızca kısmi olarak gidermektedir. Hal böyle olunca, haksız ticari uygulamalar azalacağına gittikçe çoğalmaktadır.

Görüşümü iki örnek üzerinden değerlendirmek istiyorum:

• 2010’lu yılların başı… Bir banka, tüketicimize gönderdiği hesap ekstresi karşılığında 50 kuruş kesinti yapıyormuş. Tüketici, il müdürlüğümüze bizzat başvuruda bulunmuş ancak konu 50 kuruş olunca raportörümüz başvuruya kızmış olacak ki sert bir tartışma yaşanmıştı. Gelen seslerin sebebini sorduğumda sekreterim konuyu izah edince ben olaya müdahale ederek tüketiciyi özel ilgilenmek üzere makamıma davet ettim. Küçük bir meblağ olmasına karşın verdiği mücadelenin 50 kuruşun iadesi değil, yapılan haksızlığa karşı bir mücadele olduğunu anladığımı ve bunu takdir ettiğimi belirterek kendisine özellikle teşekkür ettim.

Nihayetinde hakem heyetimiz tüketici lehine karar verdi. Sonradan sanayici olduğunu öğrendiğim tüketiciyi iş yerinde ziyarete gittim. Sonucu sordum. Tüketici bir ekstre çıkardı, yüzünde alaycı bir gülümsemeyle bana uzattı. Ekstreye baktığımda ne diyeceğimi şaşırdım. Evet, karar gereği 50 kuruş iade edilmişti, ancak takip eden ayın ekstre ücreti yine kesilmişti. Girdaba girdiğini hisseden ve her ayın ekstresi için tekrar tekrar mücadele etmenin zorluğu karşısında tüketicimiz havlu atmış, haksızlığa boyun eğmek zorunda kalmıştı. Elimizden başka bir şey gelmeyince biz de eli kolu bağlı olayı seyredip bankaya buğz etmekle yetinmiştik.

• İkinci örnek, kredi kartı aidatları ile ilgiliydi. Hafızam beni yanıltmıyorsa 2012 yılında yaptığım araştırmada 52 milyon adet kredi kartı bulunduğunu öğrenmiştim. Alınan aidatların neredeyse tamamında tüketici haklı iken, bakanlık verilerinden aldığım sonuçlarla karşılaştırdığımda gördüğüm şu oldu: Heyetlere başvuran tüketici oranı sadece %0,02. Yani bin kişiden sadece iki tüketici hak arama yollarına başvurmuş, yasaya aykırı alınan ücreti geri almıştı.

Bu veriler, bankaların kredi kartlarından ücret almalarını teşvik eden bir düzenin oluştuğunu ve haksız olduklarını bile bile kart aidatı kestiklerini ortaya koymaktadır. Her hâlükârda kazanan banka ise, bu işten neden vazgeçsin ki?

Çözüm: Tüketicinin Tam Tazmini

Baktığımızda, yasanın hangi temeller üzerine oturtulduğunu görebiliyoruz. Yasaya göre satıcı, tüketiciyi mağdur ettiğinde tüketicinin parasal mağduriyeti 3-4 ay sonra da olsa kısmi bir şekilde tazmin edilmektedir. Kısmi diyorum, çünkü enflasyonun yüksek olduğu bir ortamda paranın değeri düşecek, tüketicinin ödediği bedel değer kaybıyla geri ödenecek; diğer taraftan haksız olan satıcı, tüketiciden aldığı parayı kullanacak ve o paradan fayda sağlayacaktır. Ayrıca tüketicinin onca uğraşısı ve bu süreçte yaşadığı sıkıntılar da yanına kâr kalacaktır.

Yasanın bu durumda satıcıyı zorlamak için bulduğu çözüm ise şu: Yasaya aykırı hareket eden firmaya idari para cezası uygulamak.

Bu uygulamadaki birinci sorun şudur:
Mağdur olan tüketici, ancak bu mağduriyetten nemalanan kamu idaresi.

Kaldı ki tüketici hakem heyetlerine intikal eden ve haksız bulunan firmalara uygulanan bir cezanın olmadığını biliyoruz. Sebebi basit; idari para cezasını uygulamak, uzun süreç gerektiren ve cezayı uygulayacak birime adeta ceza olacak türden bir süreci içeriyor. Kimse bu konunun üzerinde durmadığından, yasanın yaptırım ayağı sakat kalıyor.

Çözüm Basit

Tüketici haklı çıktığında evet, tüketiciden edinilen faydanın geri ödenmesi sağlanıyor. Ancak bunun yetmediği görülüyor. Hem tüketicinin manevi mağduriyetini gidermek hem de bu aykırılığı yapan taciri bu tür hareketlerden caydırmak bakımından, hakem heyeti kararı ile yasada belirtilen idari para cezası miktarınca ücretin tüketiciye ödenmesi sağlanmalıdır.

Öyle ya; tüketici mağdur olmuşsa, bu mağduriyetten neden idare çıkar sağlasın? Doğru olan, idarenin alacağı ücretin mağdur olan tüketiciye ödenmesidir.

Böylece hem tüketicinin tüm mağduriyeti giderilmiş olacak, hem aykırılığı yapan tacir kendine bir çeki düzen vermiş olacak hem de yasa işler hâle gelecektir.