Kaparo meselesi, uygulamada satıcı ve sağlayıcıların keyfi tavırlarına teslim edilmiş gibi görünüyor.
Baktığımızda konu ile ilgili tüketici yasasında herhangi bir hüküm bulunmuyor. Bu nedenle yasanın 83’üncü maddesi atfıyla Türk Borçlar Kanunu’na (TBK) gitmemiz gerekiyor. Borçlar Kanunu’nda konuyla ilgili olabilecek “cayma parası” ve “bağlanma parası” şeklinde iki farklı tanımla karşılaşıyoruz:
Bağlanma Parası (md. 177)
“Sözleşme yapılırken bir kimsenin vermiş olduğu bir miktar para cayma parası olarak değil, sözleşmenin yapıldığına kanıt olarak verilmiş sayılır. Aksine sözleşme veya yerel adet olmadıkça bağlanma parası esas alacaktan düşülür.”
Bağlanma parasının tanımlandığı bu fıkrada; henüz herhangi bir sözleşme yapılmamışken alıcının sözleşme yapmaya hazır olduğunu bildirmek için verdiği bir para olduğu ifade edilmektedir. Dolayısıyla ticari hayatta sıkça başvurulan “kaparo” meselesinin yasada “Bağlanma Parası” olarak adlandırıldığı sonucuna varabiliyoruz.
Cayma Parası (md. 178)
“Cayma parası kararlaştırılmışsa, taraflardan her biri sözleşmeden caymaya yetkili sayılır; bu durumda parayı vermiş olan cayarsa verdiğini bırakır, almış olan cayarsa aldığının iki katını verir.“
Burada cayma parasının, sözleşme bir kez yapıldıktan sonra sözleşmeden cayılması durumunda ve dahi cayma fiili gerçekleştikten sonra ödenmesi kararlaştırılan bir bedel olarak tarif edildiğini görüyoruz. Yani önceden verilmeyen ancak her iki taraf için de geçerli olmak kaydıyla, sözleşmeye konulmak kaydıyla sözleşmeden dönen tarafça ödenmesi gereken tazminat/cezaya cayma parası denmektedir. Bunun halk arasında “kaparo” olarak adlandırılan ücretle bir ilgisinin olmadığını anlayabiliyoruz.
Kaparo Geri Alınabilir mi?
Peki, tüketiciler kaparo verdikten sonra mal ya da hizmeti satın almaktan vazgeçerlerse kaparoyu geri alabilirler mi?
TBK’nın kaparoyu düzenleyen maddesinde buna dair çok açık bir ifade olmamakla birlikte, konuyu tümüyle değerlendirdiğimizde bir sonuca ulaşmamız çok da zor olmuyor. Özellikle ilgili maddenin ikinci bendinde yer alan “…esas alacaktan düşülür…” ifadesinden, verilen kaparonun mal ve hizmet karşılığı olan bir ücret olduğunu görebiliyoruz.
Eğer bir mal ve hizmet alınmamışsa, bu ücretin tüketiciye/alıcıya geri ödenmesi gerektiği çok net bir şekilde görülebiliyor. Elbette maddenin ikinci bendindeki hükme göre;
-
Eğer yazılı ya da sözlü bir sözleşme yapılmışsa,
-
Cayma halinde kaparonun satıcıda kalacağına dair bir anlaşma yapılmışsa (TKHK 5’inci maddesi haksız şart hükümleri saklı kalmak kaydıyla),
-
Ya da kaparonun her halükarda satıcıda kalacağına dair yerel bir adet varsa,
bu takdirde kaparo satıcıya geçebilir.
